گچبری یکی از هنرهای تزئینی برای نمای بیرونی و داخلی ساختمان است که قدمتی بسیار طولانی دارد. گچ خصوصیاتی دارد که آن را به یکی از مواد پرمصرف در معماری سنتی و حتی مدرن تبدیل کرده است. این خصوصیات که شامل قابلیت زودگیری، چسبندگی، قابلیت حجیم شدن، مقاومت در برابر آتش‌سوزی، قیمت پایین و شکل‌پذیری راحت است، باعث شده گچ غیر از موارد تزئینی کاربردهای گستردۀ دیگری هم داشته باشد.
تزئینات گچبری سبک‌ها و مدل‌های مختلفی دارد که هر کدام مورد پسند گروه مختلفی از مردم است. برخی افراد گچبری‌های سنگین، پرنقش‌ونگار و رنگی را می‌پسندند؛ در حالی که اشخاصی دیگر ترجیح می‌دهند گچ رنگ سفید خود را داشته و با طرح‌هایی ساده و سبک اجرا شود.
گچبری چه سبک‌هایی دارد؟
گچبری سنتی
گچبری سنتی همان چیزی است که از خانه‌های قدیمی به یاد داریم: طرح‌هایی پر از جزئیات ظریف، سقف‌های شلوغ و استفاده از رنگ.
سبک سنتی گچبری خصوصا در ایران، معمولا تداعی‌کنندۀ باغ‌ها و بهشت بوده است. به همین دلیل در طراحی‌های آن انواع گل‌ها و پرنده‌ها مشاهده می‌شده است. در این سبک گچبری رنگ هم جایگاه خاصی داشته است
گچبری سنتی در ایران خود دارای سبک‌های زیر مجموعه است که آنها را به اختصار معرفی می‌کنیم:
💭 گچبری معرق:
روش گچبری معرق مانند کاشی‌کاری معرق است. برای این کار ابتدا ملات گچ رنگی را پیش از آن که سفت شود به شکل دلخواه می‌بریدند و قطعات بریده شده را مانند پازل کنار هم می‌چیدند؛ سپس ملات گچ سفید را پشت آن می‌ریختند تا زمینۀ کار یک‌دست شود.
💭 گچبری لایه‌ای:
گچبری لایه ای را می‌توان حالت پیشرفته‌تر از سبک معرق دانست. در این روش از چند لایه گچ استفاده می‌کنند که هر کدام رنگ متفاوتی دارد. پس از کشیدن لایه‌های گچ رنگی، با ابزار گچبری طرح‌های مورد نظر را درآورده و اجرا می‌کردند.
💭 گچبری کلوخی:
نمونه‌های از گچبری کلوخی را می‌توانید در کاخ‌ها و عمارت‌های دورۀ ناصرالدین شاه ببینید. این نوع گچبری با نفوذ فرهنگ غربی در ایران وارد معماری ایرانی شد.
💭 گچبری هشته یا برهشته:
این مدل گچبری به آن‌چه عموم مردم می‌شناسند نزدیک‌تر است. واژۀ برهشته همان برجسته است و نشان می‌دهد در این سبک، خطوط و طرح‌های گچ بری به صورت برجسته‌تر از دیوار اجرا می‌شوند.
گچبری مدرن
در گچبری به سبک مدرن دیگر خبری از گل‌ها و مرغان بهشتی نیست. این سبک با طراحی‌ها و خطوط ساده شناخته می‌شود. در گچبری به سبک مدرن معمولا فقط از خطوط راست و زاویه‌های قائمه یا خطوط نرم و منحنی استفاده می‌کنند و تلفیق هر دوی این خطوط در یک فضا بسیار نادر است.
گچبری مدرن به دو صورت اجرا می‌شود. در یک روش اجرای گچبری در حین ساخت یا بازسازی دیوار و سقف انجام می‌شود. در روش دوم از قطعات گچبری پیش‌ساخته استفاده می‌شود. همان‌طور که از اسم آن پیداست، قطعات پیش‌ساخته به صورت آماده در بازار وجود دارند و طراحان یا صاحبان کار می‌توانند با توجه به محلی که قرار است قطعه در آن قرار بگیرد، سایز و مدل مورد نظر خود را انتخاب کرده و سپس نصب کنند.
هنگام طراحی و اجرای گچبری به چه نکاتی توجه کنیم؟
گچبری قرار است جلوۀ بهتر و زیباتری به خانۀ شما بدهد، اما اگر چند اصل ساده را رعایت نکنید ممکن است هزینه و زمانی که صرف میکنید نتیجۀ عکس بدهد.
📎 ارتفاع سقف:
گچبری‌های سنگین، خیلی برجسته و حجیم مناسب سالن‌هایی با سقف‌های بلند و ترجیحا پنجره‌های قدی هستند. اگر ارتفاع سقف خانۀ شما در حد استاندارد یا کوتاه‌تر است، سعی کنید طرح‌های شلوغ و حجیم انتخاب نکنید
📎 دکوراسیون کلی خانه:
همان‌طور که پرده‌های ضخیم و سنگین مناسب فضایی با مبلمان مدرن نیست،گچبری کلاسیک هم با مبلمان مدرن سنخیتی ندارند.
📎 پرهیز از افراط و تفریط:
بهتر است سبک و طرحی از گچبری را انتخاب کنید که بتوانید آن را در باقی قسمت‌های خانه مانند آشپزخانه، دیوار پلکان داخلی و حتی سرویس بهداشتی هم به کار ببرید. استفاده از گچبری فقط برای سالن پذیرایی، دیگر امر پذیرفته‌شده‌ای نیست.
📎 حفظ ارامش بصری:
گچبری مانند رنگ و طرح کاغذ دیواری، تاثیر به سزایی روی آرامش یا آشفتگی بصری افراد می‌گذارد. به طور مثال استفاده از طرح‌های شلوغ در قسمت میانی سقف و رها کردن کناره‌ها، باعث ایجاد حس سنگینی و عدم تعادل می‌شود.
📎 استفادۀ آگاهانه از رنگ:
هرچند گچبری‌های رنگی تقریبا منسوخ شده‌اند، اما استفاده از رنگ‌هایی خاص در بخش‌هایی از گچبری می‌تواند حس اصالت و اشرافیت بیشتری در خانه ایجاد کند. البته بهتر است گچبری رنگی فقط در فضاهای بزرگ‌تر اجرا شود.
سخن آخر:
گچبری یکی از عوامل بسیار تاثیرگذار در زیبایی دکوراسیون داخلی است که اگر طبق استانداردهای زیبایی‌شناسی و رعایت تناسبات اجرا شود، هویت خاص و انکارناپذیری به فضاهای داخلی می‌دهد. پیشنهاد می‌کنیم هنگام طراحی و انتخاب مدل گچبری، سلیقۀ تمام افراد خانواده را در نظر گرفته و از متخصصین طراحی داخلی هم کمک بگیرید.